Thị trường hối đoái giao ngay

Ví dụ, chúng ta có cặp tỷ giá GBP/USD = 1,4229/46. Phí giao dịch khách hàng phải chịu khi mua bán ngoại tệ này với ngân hàng là:

= [(1,4246 – 1,4229) x 100] / 1,4246 = 0,12%

Các ngoại tệ có thị trường giao dịch tương đối rộng như USD, GBP, EUR, JPY thường có chênh lệch giá mua bán ở mức 0,1% đến 0,5%, trong khi các ngoại tệ mà thị trường giao dịch hẹp hơn có mức chênh lệch giá cao hơn nhiều. Lý do là ngân hàng sử dụng chênh lệch giữa tỷ giá bán và tỷ giá mua vào các mục đích như phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá ngoại tệ mua vào hoặc bán ra, bù đáp chi phí giao dịch và cuối cùng là kiếm lợi nhuận thỏa đáng.

Do vậy, các ngoại tệ có phạm vi giao dịch hẹp, hoặc vào những thời kỳ tỷ giá của ngoại tệ nào đó biến động mạnh, thì ngân hàng duy trì chênh lệch giữa giá bán và giá mua lớn hơn so với các ngoại tệ khác hoặc so với thời kỳ tỷ giá ổn định.

Cơ chế thực hiện giao dịch hối đoái giao ngay tương đối đơn giản hơn các giao dịch khác. Để dễ hình dung cơ chế này, chúng ta xem xét ví dụ sau đây. Một nhà nhập khẩu Việt Nam cần 1 triệu EUR để chi trả cho nhà xuất khẩu Pháp. Nhà nhập khẩu liên hệ một ngân hàng và sau khi thỏa thuận tỷ giá, ngân hàng yêu cầu nhà nhập khẩu xác định rõ hai tài khoản:

Tài khoản của nhà nhập khẩu ở ngân hàng để ghi nợ bằng VND

Tài khoản của nhà xuất khẩu ở Pháp để ghi có 1 triệu EUR.

Sau khi thỏa thuận các vấn đề liên quan đến tỷ giá và cách thức thanh toán, cùng ngày ngân hàng gửi cho nhà nhập khẩu hợp đồng bằng văn bản trong đó ghi rõ số lượng ngoại tệ mua, số lượng VND phải chi trả theo tỷ giá đã thỏa thuận và hình thức thanh toán.

Kế đến ngân hàng sẽ liên hệ với ngân hàng đại lý ở Pháp để yêu cầu trích tài khoản mà ngân hàng mở ở ngân hàng đại lý để thực hiện thanh toán. Đến ngày thanh toán (sau 2 ngày làm việc) ngân hàng sẽ ghi nợ tài khoản người nhập khẩu trong khi ngân hàng đại lý ghi có tài khoản người xuất khẩu.

Hối đoái giao ngay thường thanh toán sau 2 ngày làm việc cho nên trong thời gian này ngân hàng chưa biết chắc rằng hợp đồng mua bán ngoại tệ có thành công hay không.

Để giới hạn rủi ro bội ước hợp đồng, các ngân hàng thường chỉ thực hiện các hợp đồng mua bán ngoại tệ có số lượng lớn với các ngân hàng hoặc các công ty lớn có tên tuổi.

Trước những năm 1990, hầu hết các ngân hàng trong các hoạt động mua bán ngoại tệ đều yết giá ngoại tệ giao dịch so với USD. Tuy nhiên, những năm gần đây có đến khoảng 40% giao dịch ngoại tệ không liên quan gì đến USD và tỷ lệ này có xu hướng ngày càng gia tăng. Chẳng hạn, ngân hàng Thụy Sĩ có thể yết giá EUR so với CHF và ngân hàng Đức có thể yết giá GBP so với EUR. Từ đó làm phát sinh những cơ hội kinh doanh chênh lệch tỷ giá giữa các trung tâm tiền tệ khác nhau.

Kinh doanh chênh lệch tỷ giá liên quan đến việc mua ngoại tệ ở một thị trường và bán lại ở một thị trường khác. Việc mua bán như vậy có khuynh hướng làm quân bình tỷ giá giữa các thị trường khác nhau.

Ví dụ:

Giả sử có các tỷ giá sau đây trên thị trường quốc tế:

GBP/USD = 1,5809/39 ở New York

USD/EUR = 0,9419/87 ở Frankfurt

GBP/EUR = 1,4621/71 ở London

Để khai thác cơ hội kinh doanh chênh lệch tỷ giá, nhà kinh doanh sẽ thực hiện các giao dịch sau đây:

1. Từ New York nhà kinh doanh bán 1 triệu USD ở Frankfurt được:

1.000.000 x 0,9419 = 941.900 EUR

2. Dùng số EUR này để mua GBP ở London được:

941.900/1,4621 = 644.210,38 GBP

3. Bán số GBP vừa mua được ở New York được:

644.210,38 GBP x 1,5809 = 1.018.432,19 USD

Lợi nhuận do kinh doanh chênh lệch giá: 1.018.432,19 USD – 1.000.000 = 18.432,19 USD. Tuy lợi nhuận không lớn nhưng kiếm được trong thời gian rất ngắn và hầu như không có rủi ro nên rất hấp dẫn.

Lợi nhuận hấp dẫn này thu hút nhiều người vào cuộc. Khi có nhiều người nhảy vào cuộc, do có nhiều người mua EUR ở Frankfurt nên EUR sẽ lên giá so với USD ở Frankfurt và do có nhiều người bán GPB lấy EUR ở London nên EUR giảm giá so với GBP ở London và rồi cơ hội kinh doanh chênh lệch giá cũng chấm dứt nhường chỗ cho sự quân bình tỷ giá giữa ba khu vực thị trường.

Mặt khác, trong ví dụ trên chúng ta đã bỏ qua chi phí giao dịch và rào cản giao dịch giữa các thị trường. Trên thực tế có chi phí giao dịch và chính chi phí giao dịch cũng như rào cản giữa các thị trường khiến cho giao dịch kinh doanh chênh lệch giá không phải dễ dàng thực hiện. Kết quả, cơ hội kinh doanh chênh lệch giá ít khi xuất hiện và nếu có cũng chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Giao dịch hối đoái giao ngay được ngân hàng sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu mua hoặc bán ngoại tệ giao ngay cho khách hàng. Chẳng hạn một công ty xuất khẩu vừa thu ngoại tệ từ một hợp đồng xuất khẩu nhưng cần VND để chi trả tiền lương và trang trải chi phí thu mua nguyên liệu trong nước sẽ có nhu cầu bán ngoại tệ lấy VND. Ngân hàng thương mại đứng ra mua số ngoại tệ này của nhà xuất khẩu, sau đó bán lại cho nhà nhập khẩu là người có nhu cầu ngoại tệ để thanh toán hợp đồng nhập khẩu đến hạn. Bằng cách này ngân hàng vừa đáp ứng được nhu cầu bán ngoại tệ của nhà xuất khẩu, vừa đáp ứng được nhu cầu mua ngoại tệ của nhà nhập khẩu.

Tuy nhiên, nhược điểm của giao dịch hối đoái giao ngay là không đáp ứng được nhu cầu mua hoặc bán ngoại tệ của những khách hàng nào cần mua hoặc cần bán ngoại tệ nhưng việc chuyển giao ngoại tệ chưa thực hiện ngay ở hiện tại mà sẽ được thực hiện trong tương lai. Chẳng hạn, một nhà xuất khẩu có một hợp đồng nhập khẩu trị giá 50.000 EUR ba tháng nữa sẽ đến hạn thanh toán. Lo sợ rằng ba tháng nữa EUR sẽ lên giá nên nhà nhập khẩu muốn mua từ bây giờ, nhưng vì chưa cần EUR để thanh toán mà muốn việc chuyển giao ngoại tệ ba tháng nữa mới thực hiện. Trong trường hợp này, giao dịch hối đoái giao ngay không đáp ứng được yêu cầu của khách hàng.

Để đáp ứng nhu cầu này của khách hàng, ngân hàng cần phát triển thêm một loại giao dịch khác, đó là giao dịch hối đoái kỳ hạn – một loại giao dịch mua hoặc bán ngoại tệ giữa ngân hàng và khách hàng, theo đó hai bên thỏa thuận tỷ giá và số lượng ngoại tệ giao dịch ở hiện tại nhưng sẽ thực hiện giao dịch và chuyển giao ngoại tệ sau một kỳ hạn nhất định trong tương lai do hai bên thỏa thuận.